Wekelijks rijd ik de route België – Nederland minstens één keer. En ook minstens één keer terug. Alles wat er langs de snelweg staat opgesteld, komt uiteindelijk wel een keer in mijn blikveld. En zeker alles wat bij de grens staat, want dat is elke week opnieuw het niet te missen signaal dat ik van het ene land het andere inrijd.

Nu staat er op de heenweg (België uit, Nederland in) sinds kort een bijzondere boodschap van de HEMA precies op de grens. Het middel is een reuzengroot billboard dat op grote hoogte staat. De doelgroep zijn terugkerende vakantiegangers, en al hoor ik daar op dat moment niet bij, ik voel me er wel door geraakt. De planning is strategisch gekozen: vanaf de tweede helft schoolvakanties en richting het zuiden. Je zou bijna zeggen: wie komt er niet langs? De strategische keuze is waarschijnlijk geweest de vakantieganger te raken in de kern: grens over betekent ‘thuis’, maar nog met de wens het vakantiegevoel zo lang mogelijk vast te houden. Dan is het nu tijd voor de verpletterende boodschap:

Vergeet uw

vakantiefoto’s

niet af te

drukken.

Welke niet te missen call to action zit hier in? Wat moet ik beslist doen? Vergeten. Nou dat is niet moeilijk, dat kan ik best. En wat moet ik vergeten? Ik moet vergeten dat ik mijn vakantiefoto’s niet afdruk. Oké, klaar. Vergeten om mijn vakantiefoto’s niet af te drukken. Fluitje van een cent. Ik vind oproepen tot vergeten al niet zo sterk, maar er blijft helemaal niets te doen over, als ik moet vergeten dat ik iets niet doe. Zeg minstens:

Niet vergeten uw vakantiefoto’s af te drukken.

Dat roept tenminste nog op om niet te vergeten. Maar nog veel beter was natuurlijk geweest om op te roepen vooral mijn vakantiefoto’s af te laten drukken, bijvoorbeeld:

Kom bij ons uw vakantiefoto’s afdrukken.

Of: Laat bij ons uw….

Of: Denk eraan bij ons uw….

Of: Laat ons uw…

Misschien ben ik de enige die erover valt, dat kan. Toch wil ik er graag voor pleiten dat wij, communicanten, niet alleen veel energie en brains steken in het maken van plannen, maar ook nog even kritisch nadenken als de boodschap door de creatievelingen op basis van onze intelligente briefing wordt uitgeschreven. Wat staat er nou eigenlijk? Wat vragen wij de consument? En gaat deze dat ook doen?

Het was een verantwoordelijke taak, je mocht niet te dom zijn om er te mogen  werken. Maar tegelijkertijd was het knap onnozel werk, dus na de grote rekenexercitie in de ochtend, vermaakten we onszelf en elkaar met radio 3 en een hoop geklets. We kenden iedereen en iedereen kende ons. Dus we hadden veel uit te wisselen. Wij wisten wie er ziek was, wie er zwanger was, wie wanneer met pensioen ging en welke relaties het niet haalden. Erg verheffend was t niet, maar onderhoudend was het wel.

Regelmatig gingen zieke collega´s over de tong. Je had echte zieken en dat was erg. Je had zieken die eigenlijk vrij hadden gevraagd en dat niet hadden gekregen. Je had zieken die dat risico niet namen en zich ziek meldden als ze eigenlijk vrij hadden willen vragen. De laatste twee groepen waren interessant. Wat ging die persoon doen? Zou de bedrijfsarts misschien langsgaan of de chef? Soms wist je dat zo’n zieke erbij kluste, andermans tuin bijhield tegen betaling, of een dag eerder met vakantie ging. We lapten niemand erbij maar we vonden er van alles van.

Waarom vertel ik dit allemaal? Onlangs verscheen in het nieuws een bericht van iemand in de VS die zich had ziek gemeld bij zijn werkgever. Vervolgens ging hij naar een groot feest en maakte daar foto’s, ook van zichzelf. Die plaatste hij op facebook en kennelijk was zijn baas een van zijn facebookvrienden. De baas zag wat de zieke had uitgespookt, sprak hem erop aan en zette hem op straat. En dat nieuws haalt dan de media in Nederland. Het is klaarblijkelijk een eye opener: dat kan je beter niet doen, feestfoto’s op facebook zetten als je officieel ziek bent. Weer een gevaar van social media blootgelegd!

Toe nou toch, er is niets nieuws onder de zon, en gevaarlijk is het ook niet. Je moet je niet ziek melden als je dat niet bent. En als je het dan toch doet, moet je er niet mee te koop lopen. Niet via social media, maar ook niet zichtbaar als klusser in je tuin. De bedrijfsarts kan nog steeds langskomen, of een vriendelijke manager met een fruitmand.

Een vrij gebruikelijke term toen: voor jezelf beginnen. We noemden het ook wel freelancen. Ik deed het alleen, precies drie maanden en ging toen verder met een eveneens afgesplitste collega. Toen heette ik VOF, zij ook, we waren het samen: VOF. Na jaren plezier en personeel en een pand, hield de VOF om allerlei redenen op te bestaan. We werden weer onszelf. Ik geloof dat het, we schrijven anno 2004, een eenmanszaak heette. En zonder dat ik het in de gaten had, werd ik enkele jaren geleden zomaar ineens een ZZP’er. Het duurde even voor ik in de gaten had dat ik het was, omdat de betekenis van de afkorting aan mij voorbij ging. Tot ik ‘m vatte en dacht: o jee, dat ben ik ook.

Maar al die jaren dat ik nu voor mezelf werk, was ik vooral communicatieadviseur. Dat is mijn vak, geen ZZP’er of freelancer of mede-eigenaar van een VOF. Mensen huren mij in om wat ik weet en wat ik kan en hoe ik ben. Niet vanwege de organisatievorm. Ik ben de enige niet, ik bevind me in een enorme vijver communicatieadviseurs die allemaal ZZP’er zijn.

Waarom beschrijf ik dit nu? Wel, zo nu en dan is er iemand die tegen me zegt: ‘Ja, dat risico hoort nu eenmaal bij ondernemen.’ Of: ‘Dat hoort nu eenmaal bij het ondernemerschap.’ Of: ‘Dan had je geen ondernemer moeten worden.’ U raadt het al, hier spreekt een gemiddelde verjaardagsvisite bij een tante of oom. Maar ik ben helemaal geen ondernemer geworden! Ik ben communicatieadviseur. Dat ben ik niet voor één organisatie, maar voor verschillende. Ik ben daar niet voor de eeuwigheid met pensioenvoorziening, vakantiegeld, eindejaarstoeslag en doorbetaalde vakantie- en ziektedagen, maar voor een beperkte, vaak zelfs vooraf bepaalde, tijd. Dat vertaalt zich in één maandelijkse afrekening per factuur die een rechtstreekse relatie heeft met het aantal uren dat ik heb gewerkt. En geen relatie met het aantal uren dat ik aan een strand lag of ziek was, of bij een andere opdrachtgever zat.

Er zijn vast hele goede ondernemers. Die ook communicatieadviseur zijn. Ik heb daar veel respect en bewondering voor. Maar ik ken vooral veel goede adviseurs, die toevallig ondernemer zijn. In hun werk kunnen ze op verschillende plekken kijken, scherp blijven, vernieuwing brengen, anders zijn, niet tot het meubilair vervallen. En daar zijn we, ik in elk geval, op aanspreekbaar. Ik werk op een manier waarbij ik meerdere heren kan dienen en toch iedereen loyaal kan zijn. Waarbij ik geen POPgesprekken voer, maar wel wil evalueren. Waarbij u niet mijn scholing betaalt, maar ik er wel voor zorg dat ik op de hoogte ben van de laatste ontwikkelingen in mijn vak. Waarbij u zich niet druk hoeft te maken over al mijn secundaire arbeidsvoorwaarden, maar natuurlijk wel mijn factuur moet betalen. Maar roep nou toch alsjeblieft niet iets over ondernemerschap. Daar heb ik niets mee.

Mijn vader is eind 1998 overleden. Hij was predikant en stond in kleine dorpen, waar hij enig aanzien genoot. Dat vond hij overigens één van de voordelen van het vak. Hij stond enigszins modern in het leven en had daarom een computer waar hij naar hartenlust patience op speelde, maar ook zijn preken uitwerkte, het kerkenblad (tot zijn grote ergernis vaak ‘orgaan’ genoemd, maar dit terzijde) schreef en zijn zieken- en dodenadministratie bijhield. Hij was van de tijd dat je na het opstarten van het duivels apparaat c:\ in moest typen, nu waarschijnlijk iets dat in msn taal een nieuwe betekenis heeft gekregen.

Mijn moeder leeft en is 75. Zij was kleuterleidster tot ik kwam en daarna was zij vooral de domineesvrouw en leidde zondagsscholen, zusterkringen en plattelandsvrouwen. Kom daar nu nog maar eens om! Zij was elke dienst present op de voor haar gereserveerde plaats, bezocht pas bevallen vrouwen en verzorgde de bloemen in de kerk. Hoewel zij er zeer toe deed, deed haar dat zelf niets.

Nu reist ze over de wereld, regelt het preekrooster in haar eigen gemeente en heeft zich inmiddels de pc en internet eigen gemaakt. Ze boekt haar reizen met vriendinnen online, stelt vragen over haar orchideeën en quilten op diverse fora en thuisbankiert via haar laptop. Als ik te weinig bel krijg ik een e-mail en ze reageert enthousiast op de websites van mijn kinderen. Stiekem zit ze op hyves, maar dat mag niet in brede kring bekend worden, dus houd het voor u. Onlangs lag mijn moeder in het ziekenhuis en smste daar met de bejaarde buren over de boeken en kleding die ze nog graag langsgebracht wilde hebben. Wie tegen mij zegt dat ouderen niet van de moderne media zijn, krijgt van mij altijd een lesje ‘mijn moeder en omgeving’.

Mijn moeder zal er tot in lengte van dagen toe doen, als je haar googlet vind je altijd wel iets. Ze heeft een bijzondere naamcombinatie en het is niet waarschijnlijk dat hele hordes anderen onder haar naam op het net actief zijn. Ze heeft vast het eeuwige leven niet, maar virtueel zal ze nog heel lang onder ons zijn.

Mijn vader vind je niet meer terug. Voor internet werkelijk belangrijk werd, is hij overleden. Geen aankondiging van een preek, geen jeugddienstvermelding, geen afscheiden en intredes. Geen eigen blogs, geen online prekenarchief, geen vermelding in een historische predikantenbeschouwing. Het past hem op een bepaalde manier wel: ashes to ashes, dust tot dust. Wie hem zoekt, moet op een kerkhof zijn.

De moraal van dit verhaal: als u het eeuwige leven wilt, moet u niet bang zijn voor social media.

Laatst zag ik op de snelweg een ongeluk gebeuren. Direct stopten allerlei auto’s, en aangezien ik geen EHBO-diploma of iets anders nuttigs te bieden heb, besloot ik door te rijden. Maar ik realiseerde me dat ik ook niet even de hulpdiensten kon bellen: welk nummer is dat? Geen idee. Zal wel in het telefoonboek staan, maar heb ik dat in de auto? Nee. En hoe vraag ik snel een nummer op? Ik weet het niet, 1888 en alle varianten, doen het niet over de grens. Hoe vind ik trouwens een handig reisadvies voor het openbaar vervoer? Ben er nu eindelijk achter waar de treintijden staan, maar de bus? Geen idee. En op welke perrons vertrekken die treinen of moet ik dat ter plekke opzoeken? En wat kost die treinreis? Allemaal van die vanzelfsprekendheden in Nederland en hier in Belgie weer allemaal nieuw.

Ook is zomaar mijn groene container geleegd, daar had ik een sticker op moeten plakken (te koop in de supermarkt een dorp verderop) en die had ik nog niet. Toch zat de container vol. Heb t er eens op gegokt en warempel! Dat lukt me vast niet nog een keer en hij zit natuurlijk alweer vol. En mijn tuin… Mag ik daar zomaar de planten in verwijderen? Ze zijn strikt genomen van de verhuurder, die al verbaasd was dat ik zelf het gras wilde maaien, dus die planten. Tja, ze zijn wel dood, sommige dan, dus ik heb t er maar op gewaagd. Ben begonnen met de afvoer van de dode exemplaren.

Internet dat was ook een bijzondere ervaring. Ik koos voor ‘plug en play’ want ik heb internet nodig voor mijn werk. Dat betekende dat ik wel moest betalen, en een doos mee naar huis kreeg. Vooral nog niet pluggen, maar wachten tot er iemand iets in mijn kelder zou komen doen. Daarna pas pluggen en playen, en dat duurde twee weken! Televisie: bijna hetzelfde verhaal. Wel betalen, weer naar huis en daar lijdzaam wachten tot er iemand ergens iets zou doen. Elke avond dus even testen, en ja hoor na een week had ik beeld!

Ik maak me iedere keer weer boos , als iets anders gaat dan dat ik verwacht. En dat is dan weer raar van mij. Was ik niet diegene die zoveel begreep van interculturele kwesties? Van verschillende normen die cultuurgebonden zijn? Die overal beweert dat ‘anders’ niet per definitie ‘dom’ is? Tot het mezelf raakt als willoos en onmondig persoon kennelijk. Zolang ik maar behoor tot de elite, tot de partij die de regels in eigendom heeft, kan ik het prima uitleggen en me zelfs fantastisch verplaatsen in de andere partij. Nu ik aan de andere kant sta, is het minder te verteren. En mezelf een beetje empathisch verplaatsen in een ander voelt als een onmogelijkheid. Dit wordt een heel leerzame periode in mijn leven, vermoed ik!

Eet meer fruit!

Een van de sprekers benaderde de materie vanuit een totaal andere hoek. Hij ging in op het vertrouwen dat de overheid nog heeft, niet zoveel volgens hem. Daar was de afgelopen jaren een behoorlijke verschuiving geweest. En hij kwam met het volgende voorbeeld om de verschuiving aan te tonen: als de huisarts tegen je zegt dat je meer fruit moet eten, dan doe je dat. Die zal immers wel het beste met je voor hebben! Als de groenteboer echter zegt dat je meer fruit moet eten, dan neem je die boodschap heel anders op. De beste middenstander bestaat immers dankzij mijn fruitconsumptie. En nu zijn punt: we kunnen de overheid anno 2009 niet meer plaatsen. Hij hoort natuurlijk in het rijtje van de artsen, maar we voelen hem tegenwoordig bij de groenteboeren.

Overheidsmarketing

Hoe is dat nou zo gekomen? Dat is nog niet zo eenvoudig uit te leggen. Overheden bedienen zich steeds meer van marketingtechnieken en termen. Elke gemeente, provincie, regio doet aan gebieds- of citymarketing. Iedere overheid positioneert zich en bedient zich van woordvoering die gericht lijkt op het ‘verkopen’ van de boodschap, meer dan het overbrengen ervan. En wij Nederlanders raken dan wantrouwig. Kan het dan nog waar zijn? Dat levert merkwaardige toestanden op als het bijvoorbeeld om iets eenvoudigs als de mexicaanse griep gaat: mensen vermoeden een uitroeiing van kwetsbare groepen door toevoeging van iets engs in het vaccin. Internet blijkt dan ineens een medium waarmee niet alleen organisaties en overheden kunnen communiceren, ook particulieren kunnen met een simpele website enorme aantallen mensen bereiken.

Loslaten is de kunst

Kunnen we er iets aan doen? Dat is natuurlijk de hamvraag. Het congres bood er geen antwoord op, wat niet verwonderlijk was. Het was namelijk een oprichtingscongres van het NILG, het instituut dat ontstaat uit samenwerking tussen de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam. Het instituut gaat zich nou juist enorm bemoeien met en richten op de beantwoording van dit soort vragen. En dan vanuit juridisch perspectief. Maar kunnen wij er iets aan doen? Wij communicatieprofessionals? Hoe voegen wij weer autoriteit toe aan onze opdrachtgevers als gemeentes, waterschappen, gezondheidsinstellingen, en wat dies meer zij? Misschien wel door de burger nu echt eens serieus te nemen. Echt met bewoners in gesprek te gaan, echt los te laten dat we alles moeten regisseren. Geef bewoners die websites, laat ze met elkaar in gesprek gaan, laat ze de discussie met de overheid zelf regisseren! Vertrouw dan ook echt op de whisdom of crowds en constateer dat ook als de overheid niet meer controleert en regisseert de waarheid altijd wint. De communicatieprofessional als monitor, als degene die faciliteert, als degene die bruggen slaat zonder tol te heffen!

De jongeren

Vanzelfsprekend de groep die direct de voordelen ziet. Zij kunnen zich onmiddellijk voorstellen wat ze op zo’n community zouden willen, wat voor hen het voordeel zou zijn en hoe gemeente en corporaties er het meest profijt van kunnen hebben. Hun kritische noot gaat over de ruimte die ze krijgen: wanneer gaat iemand te ver, kunnen ze elkaar corrigeren (ja!), gaan we ook lifestreamen, en hoe openbaar worden de profielen. Er ontstond een prettige inhoudelijke discussie, met een enthousiaste wethouder die de ruimte zo groot mogelijk maakte. Hoe jong waren deze jongeren? De bovengrens zal zo rond de 40 jaar gelegen hebben.

De ouderen

Deze groep is het meest sceptisch over nut en noodzaak: gaan we dan alle andere communicatie opheffen (nee!), wat moeten mensen zonder computer? Hoe moeten mensen leren met iets dergelijks om te gaan, is dit nou echt nodig? Logische vragen, waarbij de beantwoording voor iedereen weer anders ligt. Er zijn veel meer ouderen met een computer en internetaanstelling dan we denken. Ze hebben wel hun eigen unieke manier om met dit medium om te gaan. De meeste ouderen werken niet, zitten dus veel alleen thuis en stellen dan ook persoonlijk contact meer op prijs dan digitaal. Toch realiseren ze zich dat het medium niet meer weg te denken is, en wellicht contacten mogelijk maakt die ze anders niet zouden opdoen. Hoe oud waren de ouderen? Een grove schatting: in de pensioengerechtigde leeftijd.

De restgroep

De meeste energie ging zitten in het overtuigen en motiveren van de restgroep! De mensen tussen de 40 en de 65, grof gemeten. Zij zijn de computer al jaren gewend, ze hebben internet zien ontstaan en werken ermee. Maar ze herinneren zich nog als de dag van gisteren de typemachine, de telefoon en de wandelgangen. Diep van binnen hebben ze een hekel aan mail en zien ze niet de toegevoegde waarde van social media. Ze hebben een hyves account, omdat hun kinderen dat leuk vinden, maar ze zijn blijven hangen op 15 vrienden. Hun foto’s zitten in een fotoalbum of staan op hun eigen computer, ze kijken televisie en geen uitzending gemist. Ze sturen iemand een echte kaart! Het zijn eigenlijk hele leuke mensen, met een bloeiend sociaal leven. Ze zitten liever op een club, zetten zich in voor anderen, gaan gezellig naar een café en ervaren geen enkel gemis aan contacten. Het zijn nou juist deze drukbezette, gemotiveerde, politiek geïnteresseerde, bewustlevende wijkbewoners waarvan ik hoop dat ze, naast alle andere contacten, ook energie zullen steken in de digitale wijk! En het is de sport voor communicatieprofessionals om hen mee te krijgen in de digitalisering van de overheidscommunicatie!