Deze week woonde ik een congres bij voor juristen. Ik was de vreemde eend in de bijt, maar ik had het mede georganiseerd en was nieuwsgierig geworden naar de inhoud. Het thema was namelijk: publiek en privaat: vervlechten of ontvlechten. Allerlei sprekers van naam en faam bogen zich over het onderwerp en haalden er recente voorbeelden bij van verzelfstandigde overheidsorganisaties als energiebedrijven en woningcorporaties. Met al het verzelfstandigen en verplaatsen van verantwoordelijkheden hebben we vervolgens allerlei toezicht moeten organiseren. Ook voor bestaande markten trouwens. Nou, dat toezicht-houden niet zo makkelijk is als het eenvoudige werkwoord doet vermoeden, hebben we de afgelopen tijd gemerkt. We hebben wel toezicht gehouden maar niet zo erg ingegrepen.
Eet meer fruit!
Een van de sprekers benaderde de materie vanuit een totaal andere hoek. Hij ging in op het vertrouwen dat de overheid nog heeft, niet zoveel volgens hem. Daar was de afgelopen jaren een behoorlijke verschuiving geweest. En hij kwam met het volgende voorbeeld om de verschuiving aan te tonen: als de huisarts tegen je zegt dat je meer fruit moet eten, dan doe je dat. Die zal immers wel het beste met je voor hebben! Als de groenteboer echter zegt dat je meer fruit moet eten, dan neem je die boodschap heel anders op. De beste middenstander bestaat immers dankzij mijn fruitconsumptie. En nu zijn punt: we kunnen de overheid anno 2009 niet meer plaatsen. Hij hoort natuurlijk in het rijtje van de artsen, maar we voelen hem tegenwoordig bij de groenteboeren.
Overheidsmarketing
Hoe is dat nou zo gekomen? Dat is nog niet zo eenvoudig uit te leggen. Overheden bedienen zich steeds meer van marketingtechnieken en termen. Elke gemeente, provincie, regio doet aan gebieds- of citymarketing. Iedere overheid positioneert zich en bedient zich van woordvoering die gericht lijkt op het ‘verkopen’ van de boodschap, meer dan het overbrengen ervan. En wij Nederlanders raken dan wantrouwig. Kan het dan nog waar zijn? Dat levert merkwaardige toestanden op als het bijvoorbeeld om iets eenvoudigs als de mexicaanse griep gaat: mensen vermoeden een uitroeiing van kwetsbare groepen door toevoeging van iets engs in het vaccin. Internet blijkt dan ineens een medium waarmee niet alleen organisaties en overheden kunnen communiceren, ook particulieren kunnen met een simpele website enorme aantallen mensen bereiken.
Loslaten is de kunst
Kunnen we er iets aan doen? Dat is natuurlijk de hamvraag. Het congres bood er geen antwoord op, wat niet verwonderlijk was. Het was namelijk een oprichtingscongres van het NILG, het instituut dat ontstaat uit samenwerking tussen de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam. Het instituut gaat zich nou juist enorm bemoeien met en richten op de beantwoording van dit soort vragen. En dan vanuit juridisch perspectief. Maar kunnen wij er iets aan doen? Wij communicatieprofessionals? Hoe voegen wij weer autoriteit toe aan onze opdrachtgevers als gemeentes, waterschappen, gezondheidsinstellingen, en wat dies meer zij? Misschien wel door de burger nu echt eens serieus te nemen. Echt met bewoners in gesprek te gaan, echt los te laten dat we alles moeten regisseren. Geef bewoners die websites, laat ze met elkaar in gesprek gaan, laat ze de discussie met de overheid zelf regisseren! Vertrouw dan ook echt op de whisdom of crowds en constateer dat ook als de overheid niet meer controleert en regisseert de waarheid altijd wint. De communicatieprofessional als monitor, als degene die faciliteert, als degene die bruggen slaat zonder tol te heffen!
Ik denk dat het communicatie-effect dat je hier beschrijft absoluut bestaat, ik denk alleen niet dat het de oorzaak is van de veranderende houding van de burger ten opzichte van de overheid. Ik denk dat het een symptoom van die veranderendende relatie is: de overheid merkte dat de houding vernanderde en zocht daar nieuwe manieren van communicatie bij. Vervolgens kan het effect zoals je dat beschrijft wel voor verdere verwarring zorgen.
Ik vermoed dat de relatie burger-overheid ernstiger verstoord is dan alleen communicatie kan oplossen. Zo nu en dan begin ik het gevoel te krijgen, dat mensen tegen zijn of geloven dat iets niet waar is, omdat de overheid het zegt.
Ik denk dat een grote frustratie in de toekomst gaat worden dat de waarheid niet altijd wint, en dat je als overheid moet accepteren dat je niet kunt controleren en regisseren. Beslissingen die de overheid met communicatie wil beinvloeden, zullen sowieso sceptisch bekeken worden. Maar communicatie is de oplossing niet meer, d.w.z. vanuit het zenderperspectief. Wel belangrijk zijn: luisteren, opiniemakers vinden en daarmee in discussie gaan.
[...] Kouyaté schreef op haar website een artikel over de relatie tussen burger en overheid. Dit artikel houd me al een tijd bezig. Het lijkt alsof de relatie burger-overheid steeds [...]